Geneeskrachtige hopolie

Hop wordt momenteel haast uitsluitend gebruikt als grondstof voor het brouwen van bier, vermits hopzuren en essentiële hopolie cruciaal zijn voor de smaak en het aroma van bier. Nochtans is hop doorheen de geschiedenis uitgebreid toegepast geworden als gezondheidsbevorderend middel. In farmacopeeën en deskundige referentiewerken heeft hop steeds een belangrijke plaats ingenomen. Hop werd beschreven als kalmeermiddel tegen toestanden van onrust, angst en slaapstoornissen van nerveuze aard. Hiervoor werden bij voorkeur hopbellen gebruikt, die tenminste 0,35% essentiële hopolie bevatten. In Duitsland zijn nog steeds meer dan 50 producten en bereidingen, die hop bevatten, voor deze indicaties op de markt. Als basismateriaal voor deze medicijnen worden gedroogde hopbellen (‘strobuli’) in poedervorm gebruikt. In de farmacologische nomenclatuur zijn ze bekend als ‘Strobuli lupuli’.

Aan hop werden in het verleden nog andere geneeskrachtige eigenschappen toegekend. De plant werd gebruikt tegen hypergevoeligheid, zenuwachtigheid, zwaarmoedigheid, krampen, zenuwpijnen, migraine, zwaarlijvigheid. Verder zou hop ook antiseptische, antibiotische, pijnstillende, vochtafdrijvende, tuberculostatische en anafrodisiacale werkingen hebben. Momenteel is het medicinaal gebruik van hop beperkt tot de kalmerende werking van de hopbellen. Hoewel het werkingsmechanisme niet opgehelderd is, hebben diverse studies aangetoond dat hop een licht kalmerende en slaapbevorderende werking heeft. Hop en de essentiële hopolie zijn zodanig complex dat de werking wellicht niet aan één bestanddeel kan worden toegeschreven, maar aan een interactie tussen verschillende componenten. Hopextracten, die in het laboratorium onderzocht worden, reageren niet noodzakelijk op dezelfde wijze als in een natuurlijk milieu. Een reden te meer waarom de gezondheidsbevorderende effecten van hop heel moeilijk te onderzoeken zijn in klassieke klinische studies.

|top|

In de farmacologische praktijk wordt hop doorgaans gecombineerd met andere kalmerende plantenextracten, zoals valeriaan, passievrucht of melisse. Dat maakt het nog moeilijker om een beeld te krijgen van de effecten van hop afzonderlijk. Aangenomen wordt dat de slaapverwekkende werking dient toegeschreven aan de essentiële hopolie. In dit perspectief heeft een kussen, gevuld met hop, een erkende reputatie als efficiënt hulpmiddel voor de slaap. Het kussen moet wel regelmatig gevuld worden met verse hop. Door de warmte (lichaamstemperatuur, gelaatswarmte) gaat de essentiële olie vervluchtigen en een kalmerend effect veroorzaken (soort aromatherapie).

Daarnaast zijn er ook kalmerende kruidenthees op basis van hop verkrijgbaar. Hopthee mag je niet in water koken. Het is beter een infuus te bereiden met warm water en de theepot af te dekken. Hop wordt niet alleen in thee verwerkt, maar ook in pillen, dragees, extracten, siropen en tincturen (fytotherapie). Nog een interessante toepassing is badolie of –gel met hopextracten, waaraan kalmerende, anti-stresserende eigenschappen worden toegeschreven.

Een onmiddellijke respons met hoppreparaten is zeker niet de regel. In het algemeen dient men een kuur te volgen gedurende een bepaalde periode om een effect te bekomen. In prestigieuze kuuroorden, zoals in Bad Gögging in Duitsland, wordt vaak beroep gedaan op de relaxerende werking en andere medicinale eigenschappen van hop.

|top|

Hop-polyfenolen als fyto-oestrogenen en anti-kankermiddelen

Totnogtoe werd zeer weinig aandacht besteed aan andere, bewezen bio-actieve eigenschappen van hop. Daarom heeft het Laboratorium voor Farmacognosie en Fytochemie van de Faculteit Farmaceutische Wetenschappen aan de Universiteit Gent, onder leiding van Prof. Dr. D. De Keukeleire, een researchprogramma opgestart rond de oestrogene en kankerbeschermende eigenschappen van hop. Het is al lang bekend dat overvloedige blootstelling aan hop invloed heeft op de vrouwelijke hormonale cyclus en dat menstruatiestoornissen vroeger vaak voorkwamen bij vrouwelijke hoppluksters. Dit effect werd toegeschreven aan een specifiek polyfenol in hop, namelijk xanthohumol. Zonder verder bewijs echter.

Recent werden bepaalde polyfenolen, zoals genisteïne en daïdzeïne, gedetecteerd in een aantal bieren, weliswaar in uiterst lage concentraties (tot 30 nanomol per liter). Deze polyfenolen, ook aanwezig in soja, zijn fyto-oestrogenen (stoffen van plantaardige oorsprong die de activiteit van het natuurlijk vrouwelijk hormoon, oestradiol, nabootsen). Fyto-oestrogenen zouden beschermen tegen bepaalde hormoongevoelige kankers (borstkanker, prostaatkanker).

In het Gents laboratorium werden de oestrogene effecten van verschillende hopvariëteiten wetenschappelijk onderzocht door middel van twee onafhankelijke in-vitro testen. De resultaten bevestigen dat hop, inderdaad, een zwakke, oestrogene activiteit heeft. De verschillende onderzochte hopvariëteiten hadden significante verschillen in oestrogene werking. De Gentse onderzoekers besloten dat hop één van de rijkste natuurlijke bronnen is van fyto-oestrogenen, vergelijkbaar met sojabonen.

|top|

De oestrogene activiteit wordt niet veroorzaakt door xanthohumol, zoals oorspronkelijk aangenomen. Evenmin blijken de sporen genisteïne en daïdzeïne verantwoordelijk te zijn. De Gentse onderzoeksgroep ontdekte dat hop – voor zover bekend - het krachtigste fyto-oestrogeen in de natuur bevat: 8-prenylnaringenine of, kortweg, hopeïne (uit “hop” en “hoop”). De oestrogene effecten van hopeïne werden ondertussen ook via in-vivo studies bevestigd.

De aanwezigheid van hopeïne in hop biedt meteen een verklaring voor de menstruatiestoornissen bij hoppluksters. Sinds de hop machinaal geoogst wordt, is dit fenomeen verdwenen en en komt langdurige blootstelling aan dergelijke hoge concentraties hop-polyfenolen niet meer voor.

De enige wijze, waarmee de mens geconfronteerd wordt met hopeïne en andere fyto-oestrogenen uit hop, is via consumptie van bier. De oestrogene activiteit van bier is daarbij afhankelijk van de keuze van de hopvariëteit en van de omstandigheden gedurende het brouwen. Daardoor zijn er oestrogene en niet-oestrogene bieren. Omdat fyto-oestrogenen ontegensprekelijk positieve gezondheidseffecten hebben, worden inspanningen geleverd om die hopsoorten te gebruiken, die een bepaalde oestrogene werking vertonen. Maar zelfs de meest oestrogeenrijke bieren hebben wellicht weinig effect op de menselijke gezondheid. De concentraties aan fyto-oestrogenen in bier zijn laag en men weet nog niets over de beschikbaarheid ervan in het lichaam bij bierconsumptie. Wel staat vast dat hop, een belangrijke bestanddeel van bier, veelbelovende gezondheidsbevorderende en medicinale eigenschappen heeft, die verder onderzoek verdienen.

  |terug|mail|print|top|